Baza wiedzy: Ostropest

Ostropest plamisty (Silybum marianum) jest jedną z najważniejszych roślin leczniczych. Należy do rodziny astrowatych i występuje w różnych rejonach geograficznych, między innymi w wielu krajach Europy, Azji oraz Ameryki Północnej i Południowej. Już w starożytnej Grecji i Rzymie lekarze i zielarze używali ostropestu do leczenia różnych chorób wątroby. Substancje czynne zawarte w tej roślinie wykazują bowiem działanie hepatoprotekcyjne. Ostropest plamisty zawiera sylimarynę, która stanowi mieszaninę flawonolignanów – sylibiny, sylikrystyny i sylidianiny, a także niewielkich ilości innych substancji (Andrzejewska i Skinder, 2006). Zawartość sylimaryny w owocach ostropestu plamistego wynosi około 1,5-3% suchej masy, a główną substancją czynną jest sylibina (Bijak i wsp., 2017). Stężenie sylibiny w sylimarynie waha się od 50 do 60%.


Hepatoprotekcyjne i antyoksydacyjne działanie ostropestu plamistego potwierdzono w badaniach przeprowadzonych na psach z zaburzeniami wątroby. Ekstrakt z ostropestu plamistego dodawano do karmy przez około dwa miesiące, co poskutkowało poprawą wyników badań biochemicznych i molekularnych (Sgorlon i wsp., 2016). Z kolei w badaniach przeprowadzonych na koniach zastosowano „bielmo” ostropestu plamistego. Użycie tego dodatku spowodowało poprawę metabolizmu i zmniejszenie uszkodzenia komórek. Według tych obserwacji ostropest plamisty może przyczynić się do zwiększenia tolerancji wysiłkowej (Stopyra i wsp., 2006).

Sylimaryna może chronić zwierzęta przed szkodliwym działaniem rożnych substancji toksycznych, między innymi mikotoksyn, czyli metabolitów wytwarzanych przez grzyby pleśniowe. W badaniach przeprowadzonych na cielętach wykazano, że sylimaryna łagodzi skutki zatrucia aflatoksyną B1, takie jak spadek pobrania paszy i spowolnienie tempa wzrostu. Efekty zatrucia mogą pojawić się nawet po krótkotrwałym narażeniu zwierząt na obecność tej mikotoksyny w paszy. Zwierzęta pobierające paszę zanieczyszczoną aflatoksyną B1 charakteryzują się podwyższonymi aktywnościami aminotransferazy alaninowej i aminotransferazy asparaginianowej we krwi (Naseer i wsp., 2016).

ostopest
W badaniach wykonanych na zwierzętach laboratoryjnych stwierdzono, że sylimaryna łagodzi hepatotoksyczne działanie zearalenonu. Jednocześnie ogranicza szkodliwy wpływ tej mikotoksyny na układ rozrodczy. Może to wynikać z oddziaływania sylimaryna na mechanizmy antyoksydacyjne i modulowania ekspresji wielu genów (Gao i wsp., 2018). Według badań in vitro sylimaryna chroni wątrobę przed szkodliwym działaniem ochratoksyny A. Jest to mikotoksyna wytwarzana przez grzyby w nieprawidłowo przechowywanych paszach. Wykazuje działanie hepatotoksyczne, nefrotoksyczne, neurotoksyczne, immunotoksyczne, embriotoksyczne, teratogenne i karcinogenne. Ochronny wpływ sylimaryny na hepatocyty wynika z jej właściwości antyoksydacyjnych oraz z hamowania apoptozy komórek indukowanej przez ochratoksynę A (Yu i wsp., 2018).

Badania toksykologiczne wykazały, że substancje zawarte w ostropeście plamistym mogą łagodzić skutki narażenia zwierząt na niektóre pestycydy. Mogą ograniczać zmiany histopatologiczne w wątrobie i zapobiegać zaburzeniom mechanizmów antyoksydacyjnych (Jindal i wsp., 2018). Innymi substancjami szkodliwymi, przed którymi sylimaryna może chronić zwierzęta, są metale ciężkie. W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach laboratoryjnych dowiedziono, że sylimaryna zmniejsza nasilenie peroksydacji lipidów u osobników narażonych na działanie kadmu. Wynika to między innymi ze zwiększenia aktywności enzymów antyoksydacyjnych (Farjad i Momeni, 2018).

Sylibina, która jest główną substancją aktywną sylimaryny, ma właściwości neuroprotekcyjne. Potwierdzają to badania wykonane na zwierzętach laboratoryjnych poddawanych działaniu czynników stresowych, które po długim czasie mogą wywołać niepożądane zmiany behawioralne. Wykazano, że sylibina w znacznym stopniu ogranicza te zmiany. Towarzyszą temu niższe stężenia cytokin prozapalnych. Jednocześnie dochodzi do złagodzenia stresu oksydacyjnego, co przejawia się wyższą zawartością glutationu i wyższymi aktywnościami enzymów antyoksydacyjnych (Garikapati i wsp., 2018). W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach laboratoryjnych stwierdzono, że sylimaryna zapobiega apoptozie komórek nerwowych. Apoptoza, stres oksydacyjny i procesy zapalne leżą u podstaw różnych chorób o podłożu neurodegeneracyjnym (Haddadi i wsp., 2018). Dowiedziono, że suplement pokarmowy zawierający różne naturalne składniki, między innymi sylimarynę, zapobiega zmianom neurodegeneracyjnym indukowanym przez wysokotłuszczową dietę. W wyniku zastosowania suplementu nastąpiło zahamowanie gromadzenia się tłuszczu w mózgu oraz złagodzenie stresu oksydacyjnego i procesu zapalnego. W mózgach zwierząt otrzymujących taki dodatek wykryto mniej reaktywnych form tlenu i mniejsze nasilenie peroksydacji lipidów (Nuzzo i wsp., 2018).

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie sylimaryną w leczeniu chorób nowotworowych. Najwięcej badań w tym zakresie wykonano w warunkach in vitro i na zwierzętach laboratoryjnych. Zwraca się uwagę na konieczność przeprowadzenia większej liczby badań klinicznych. Na podstawie dotychczasowych obserwacji można stwierdzić, że ostropest plamisty i sylimaryna stanowią obiecujące specyfiki w leczeniu chorób nowotworowych, przede wszystkim mogą łagodzić efekty uboczne konwencjonalnej terapii przeciwnowotworowej (Frassová i Rudá-Kučerová, 2017).

Według obserwacji polskich naukowców główne substancje czynne sylimaryny są bezpieczne dla komórek. Nie wykazują działania cytotoksycznego, czyli nie uszkadzają struktur komórkowych. Sylibina i sylikrystyna chronią mitochondria komórek, co przejawia się ograniczeniem uszkodzeń mitochondrialnego DNA (mtDNA). Ponadto substancje czynne sylimaryny hamują powstawanie reaktywnych form tlenu (Bijak i wsp., 2017). Badania in vitro dowodzą, że sylimaryna zapobiega uszkodzeniom DNA indukowanym przez różne związki chemiczne. Substancja ta moduluje ekspresję genów uczestniczących w ochronie komórek przed uszkodzeniami DNA (Borges i wsp., 2018).

Podsumowując, ostropest plamisty jest od dawna używany w medycynie tradycyjnej, zwłaszcza do leczenia różnych chorób wątroby. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie preparatami wytworzonymi z tej rośliny w medycynie tradycyjnej. Sylimarynę wymienia się w pierwszym rzędzie substancji pochodzenia roślinnego, które wykazują działanie hepatoprotekcyjne. Sylimaryna chroni wątrobę przed różnymi substancjami szkodliwymi, między innymi mikotoksynami, pestycydami i metalami ciężkimi. Ogranicza niekorzystny wpływ złej diety i niektórych leków na wątrobę. Korzystny wpływ sylimaryny na wątrobę potwierdzają badania przeprowadzone zarówno na ludziach, jak i na różnych gatunkach zwierząt.

  • Andrzejewska J., Skinder Z.: Ostropest plamisty – uwagi o nazewnictwie, substancjach czynnych i rozwoju rośliny. Acta Sci. Pol., Agricultura 5, 5-10, 2006.
  • Bijak M., Synowiec E., Sitarek P., Sliwiński T., Saluk-Bijak J.: Evaluation of the Cytotoxicity and Genotoxicity of Flavonolignans in Different Cellular Models. Nutrients 9, pii: E1356, 2017.
  • Borges F.F.V., Silva C.R.E., Goes W.M.: Protective Effects of Silymarin and Silibinin against DNA Damage in Human Blood Cells. Biomed. Res. Int. 2018, 6056948, 2018.
  • Farjad E., Momeni H.R.: Silymarin Ameliorates Oxidative Stress and Enhances Antioxidant Defense System Capacity in Cadmium-Treated Mice. Cell. J. 20, 422-426, 2018.
  • Frassová Z., Rudá-Kučerová J.: Milk Thistle (Silybum Marianum) as a Supportive Phytotherapeutic Agent in Oncology. Klin. Onkol. 30, 426-432, 2017.
  • Gao X., Xiao Z.H., Liu M., Zhang N.Y., Khalil M.M., Gu C.Q., Qi D.S., Sun L.H.: Dietary Silymarin Supplementation Alleviates Zearalenone-Induced Hepatotoxicity and Reproductive Toxicity in Rats. J. Nutr. 148, 1209-1216, 2018.
  • Garikapati D.R., Shaik P.B., Penchalaiah H.: Evaluate neuroprotective effect of silibinin using chronic unpredictable stress (cus) model. Int. J. Physiol. Pathophysiol. Pharmacol. 10, 184-191, 2018.
  • Haddadi R., Nayebi A.M., Eyvari Brooshghalan S.: Silymarin prevents apoptosis through inhibiting the Bax/caspase-3 expression and suppresses toll like receptor-4 pathway in the SNc of 6-OHDA intoxicated rats. Biomed. Pharmacother. 104, 127-136, 2018.
  • Jindal R., Sinha R., Brar P.: Evaluating the protective efficacy of Silybum marianum against deltamethrin induced hepatotoxicity in piscine model. Environ. Toxicol. Pharmacol. 66, 62-68, 2018.
  • Naseer O., Khan J.A., Khan M.S., Omer M.O., Chishti G.A., Sohail M.L., Saleem M.U.: Comparative efficacy of silymarin and choline chloride (liver tonics) in preventing the effects of aflatoxin B1 in bovine calves. Polish Journal of Veterinary Sciences 19, 545-551, 2016.
  • Nuzzo D., Amato A., Picone P., Terzo S., Galizzi G., Bonina F.P., Mulè F., Di Carlo M.: A Natural Dietary Supplement with a Combination of Nutrients Prevents Neurodegeneration Induced by a High Fat Diet in Mice. Nutrients 10, pii: E1130, 2018.
  • Sgorlon S., Stefanon B., Sandri M., Colitti M.: Nutrigenomic activity of plant derived compounds in health and disease: Results of a dietary intervention study in dog. Research in Veterinary Science 109, 142-148, 2016.
  • Stopyra A., Kuleta Z., Tomczynski R., Sobiech P., Kędzierska K.: Bielmo ostropestu plamistego (Silybum marianum) w żywieniu koni. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio DD:Medicina Veterinaria 61, 95-102, 2006.
  • Yu Z., Wu F., Tian J., Guo X., An R.: Protective effects of compound ammonium glycyrrhizin, L-arginine, silymarin and glucurolactone against liver damage induced by ochratoxin A in primary chicken hepatocytes. Mol. Med. Rep. 18, 2551-2560, 2018.